Türkiye Kimya Sektörü: Küresel Değer Zincirinde Stratejik Bir Konum

← Blog / Kaynaklar

Kimya sektörü, dünya ekonomisinin neredeyse tamamına dokunan, üretim zincirinin merkezinde yer alan stratejik bir sanayi dalı. T.C. Ticaret Bakanlığı'nın verilerine göre dünya üzerinde üretilen kimyasal ürünlerin %80'inden fazlası diğer sektörlerde ara mal veya ham madde olarak kullanılıyor; imal edilen ürünlerin ise %95'i kimyevi madde içeriyor (T.C. Ticaret Bakanlığı, 2026). Peki bu devasa sektörde Türkiye nerede duruyor ve büyüme potansiyeli ne yönde?

Kimya Sektörü Neleri Kapsıyor?

Kimya sektörü, oldukça geniş bir ürün yelpazesine sahip. Mineral yakıtlar ve yağlar, inorganik ve organik kimyasallar, eczacılık ürünleri, gübreler, boya-macun-vernik, parfümeri ve kozmetik, sabunlar, albüminoid maddeler, muhtelif kimyasallar, plastik ve plastikten mamul eşya ile kauçuk ve kauçuktan eşya bu kapsamda değerlendiriliyor.

Bu çeşitlilik, sektörün ekonomideki rolünü de belirliyor: tarım ilaçlarından sentetik gübrelere, veteriner ilaçlarından sentetik elyaflara, sabun ve deterjandan plastik hammaddesine, beşeri ilaç sanayisinden kozmetiğe, inşaat malzemelerinden izolasyon ürünlerine kadar onlarca alt sektöre nihai ve ara ürün sağlıyor. Bu nedenle kimya sanayi, kendi başına büyük bir üretim alanı olmanın ötesinde, pek çok imalat sanayinin gelişimine doğrudan vesile olan bir sektör konumunda.

Dünyada Kimya Sektörünün Ölçeği

Kimya sektörünün küresel ekonomiye doğrudan ve dolaylı katkısı yaklaşık 5,7 trilyon dolar seviyesinde (T.C. Ticaret Bakanlığı, 2026). Sektör, dünya genelinde yaklaşık 120 milyon kişiye istihdam sağlıyor ve her yıl ortalama 2.000 yeni kimyevi madde ticarileştiriliyor.

Küresel kimya sektöründe nanoteknoloji, biyokimya, katalizatör teknolojileri, genetik, organik kimya ve polimer kimyası alanlarındaki son çalışmalar pozitif etkisini göstermeye başladı. Avrupa, kimyasal ürünler için hâlâ geniş bir pazar konumunda; etkili ulaşım altyapısı, yüksek katma değerli ve ileri teknoloji ürün üretimindeki öncülüğü, nitelikli işgücü ve yüksek çevre-güvenlik standartlarıyla öne çıkıyor. Buna karşılık Çin başta olmak üzere Asya ülkeleri, son on yılda kimyasal ürün satışları ve ihracatında büyük bir atılım gerçekleştirerek bazı alanlarda Avrupa'yı geride bıraktı.

Dünya Ticaretinde Kimya: Kim Nerede?

Dünya kimyasal madde dış ticaretinde AB, hâlâ en büyük hacme sahip bölge konumunda; Asya ülkeleri, Kuzey Amerika ve Körfez ülkeleri de ihracatta öne çıkıyor. Trademap verilerine göre 2025 yılında dünya kimya ihracatının ilk sırasında ABD (%10,5), ardından Çin (%7) ve Almanya (%6) yer alıyor (Trademap, 2025).

Ürün kategorisi bazında bakıldığında, 2025 itibarıyla dünya kimya ihracatının en büyük payını %43,7 ile mineral yakıt ve yağlar oluşturuyor; bu kategoriyi %15,8 ile ilaç sektörü ve %12 ile plastik sektörü izliyor (Trademap, 2025).

Türkiye açısından sevindirici bir gelişme de bu tabloda gizli: Trademap istatistiklerine göre Türkiye'nin küresel kimya ürünleri ihracatından aldığı pay, 2018 yılındaki binde 4 seviyesinden 2025 yılında binde 7 seviyesine yükseldi. Bu artış, son yıllarda ülkemizde yapılan kimya yatırımlarının bir sonucu olarak değerlendiriliyor.

Türkiye'de Kimya Sektörünün Yapısı

Türk kimya endüstrisi; petrokimya, sabun, deterjan, gübre, ilaç, boya-vernik, sentetik elyaf ve soda gibi çeşitli kimyasal hammadde ve tüketim ürünlerinin üretildiği tesislerden oluşuyor. Sektörde küçük ve orta ölçekli işletmelerin yanı sıra büyük ölçekli firmalar ve çok uluslu şirketler de faaliyet gösteriyor.

Lojistik önemi nedeniyle kimya sanayi büyük ölçüde kıyı bölgelerinde yoğunlaşmış durumda. Petrol ürünleri, deterjan, sabun, ilaç kimyasalları ve boya üreten firmaların çoğu Marmara Bölgesi'nin sanayi illeri olan İstanbul, Kocaeli ve Sakarya ile Ege Bölgesi'nde İzmir'de konumlanıyor. Gübre ve petrol ürünleri firmaları ise ağırlıklı olarak Akdeniz Bölgesi'nde toplanmış durumda; bu bölgede soda ve bikromat gibi önemli ham madde üretim merkezleri de bulunuyor.

Sektörde yaklaşık 2.600 kimyasal madde ve müstahzar üretiliyor ve kullanılan yöntem/teknolojilerin bir kısmı küresel rekabete ayak uydurabilecek seviyede. Ancak plastik hammaddede yerli üretimin yetersizliği, deterjan, temizlik ürünleri, sabun ve tabii kauçuk gibi alanlarda hammadde açısından dışa bağımlılık, sektörün gelişimi önündeki önemli engeller arasında sayılıyor.

Ar-Ge ve Test Altyapısı: KATİM ve KTM

Sektörün Ar-Ge kapasitesini güçlendirmek amacıyla 2023 yılında Kimya Araştırma Teknoloji ve İnovasyon Merkezi (KATİM) AŞ kuruldu. KATİM tarafından 2024 yılından itibaren işletilen Kimya Teknoloji Merkezi (KTM), Gebze'deki Bilişim Vadisi'nde, 4 katlı ve yaklaşık 4.000 metrekarelik bir binada hizmet veriyor.

Merkez; boya, kauçuk, kozmetik ve plastik olmak üzere dört odak sektörde rutin testler, Ar-Ge analizleri ve eğitim/danışmanlık faaliyetleri yürütüyor, ayrıca otomotiv, beyaz eşya, savunma sanayi ve mobilya sektörlerine de hizmet vermesi planlanıyor. KTM laboratuvarlarında toplam 209 farklı test ve analiz yapılması, bunlardan 100'ünün akredite olması hedefleniyor. Daha önce yurt dışında yaptırılan 39 test artık milli imkânlarla gerçekleştirilebiliyor.

29 Ağustos 2019'da açıklanan İhracat Ana Planı ile kimya sektörü, beş hedef sektörden biri olarak belirlendi ve dünya kimya ihracatından alınan payın %1'in üzerine çıkarılması hedefleniyor.

Türkiye'nin İhracat Performansı

Türkiye'nin kimya sektörü ihracatı 2025 yılında 42,5 milyar ABD Dolarına ulaştı; bu, 2024 yılına göre %1,4'lük bir artışa işaret ediyor (TÜİK, 2025).

Ürün bazında bakıldığında, ihracatta en büyük payı %34 ile mineral yakıt ve yağlar oluşturuyor. Bu kategoriyi %18 ile plastikten mamul eşya ve %9 ile inorganik kimyasallar izliyor (TÜİK, 2025). İnorganik kimyasallar kaleminin bir önceki yıla göre %30'un üzerinde büyümesi, dikkat çeken gelişmelerden biri.

Ülke bazında ise Türkiye'nin kimya ihracatında ilk sırada İngiltere (%5,3) yer alıyor; onu Yunanistan (%5,1) ve Hollanda (%4,4) takip ediyor (TÜİK, 2025). Listenin devamında Romanya, İtalya, ABD, BAE ve Almanya gibi ülkeler de önemli paylar alıyor — bu dağılım, Türk kimya ihracatının hem Avrupa hem de Orta Doğu pazarlarına yayıldığını gösteriyor. AB'ye kimyasal madde veya ambalajlı kimyasal ürün ihraç eden firmalar için, PPWR (AB 2025/40) kapsamında 12 Ağustos 2026'dan itibaren yürürlükte olan ağır metal ve PFAS kısıtlamaları da doğrudan ilgili; bu sınırların Madde 5 metnindeki somut sayısal karşılığını ayrı bir yazımızda ele almıştık.

Türkiye'nin Küresel Konumu

Trademap verilerine göre Türkiye, 2025 yılında 43,2 milyar dolarlık ihracatla dünya kimya ihracatı sıralamasında 37'nci sırada, %0,77 pazar payıyla yer alıyor (Trademap, 2025). Bu rakam, ABD'nin %11,3'lük veya Çin'in %7,2'lik payıyla kıyaslandığında henüz mütevazı; ancak 2018'den bu yana neredeyse iki katına çıkan pay artışı, sektördeki yatırımların ve İhracat Ana Planı kapsamındaki hedef sektör statüsünün olumlu etkisini yansıtıyor.

Önümüzdeki dönemde KATİM/KTM gibi Ar-Ge altyapılarının olgunlaşması ve plastik hammadde başta olmak üzere dışa bağımlılığın azaltılması, Türkiye'nin küresel kimya ihracatındaki payını daha da artırma potansiyeli taşıyor.